Erbij blijven: pedagogiek van de nabijheid

Kort voor de zomervakantie verscheen er een bijzonder interessant themanummer van ‘Pedagogiek in praktijk’ (PiP) dat allerlei aspecten van relationeel en present (basis)onderwijs aan de orde stelt: in een verhelderend interview, in casebesprekingen, in toegankelijke beschouwingen en reflecties, in een column en in ervaringsverhalen van practici. Mooi en leerzaam. Prikkelt het denken over de vraag waar zulke onderwijs ten diepste op uit zou moeten zijn. Bij het themanummer, waaraan ook Lisette Bastiaansen en Andries Baart meewerkten, behoort een podcast in de serie ‘Onderwijs leiden met hart en ziel’ die je hier kunt beluisteren. En in aansluiting bij dit themanummer en de podcast verzorgde Andries Baart op 14 juni jl. een drukbezocht en zeer geanimeerd gastcollege voor de opleiding Ecologische Pedagogiek van de Hogeschool Utrecht.

Hoop en herstel bij niet aangeboren hersenletsel

De Deense ergotherapeute en medisch antropologe Camilla Højgaard Nejst verdedigde op 26 november 2025 aan de Aalborg University haar proefschrift over hoop in en rond het herstelproces van mensen met niet aangeboren hersenletsel (NAH, of in het Engels ‘an acquired brain injury’ / ABI). Andries Baart was een van de supervisoren, met name van het derde hoofdstuk. Daarin wordt verslag gedaan van een kwalitatief onderzoek naar hoe revalidatiespecialisten omgaan met hoop tijdens de revalidatie van mensen met een niet aangeboren hersenletsel. Ze wilde bovendien vaststellen welke competenties en kwaliteiten nodig zijn om adequaat te reageren op episodes van hopeloosheid. Daarbij blijken relationele kwaliteiten van doorslaggevend belang te zijn maar tegelijk in de (internationale) richtlijnen nauwelijks aandacht te krijgen.

Interview: ‘Niet oplossen maar blijven’

‘Het enige wat ik moest doen, was bij haar blijven. Alleen maar bij haar blijven. Toen was het goed.’ Die ene zin, gedeeld door een vader na jaren ‘repareren’, raakt de kern van de #presentiebenadering waarover Andries Baart spreekt: niet genezen, niet sturen, maar nabij zijn en blijven. Presentie is geen methode, zegt Baart, maar een manier van zijn: van kijken, luisteren, en soms ook van verzet tegen methode-dwang en protocollen. In zijn nieuwe boek ‘Iemand voor iemand’ (30 jaar denken, schrijven en praktijk) laat Baart zien hoe relationeel werken een werkwoord is. Het vraagt aandacht en moed: kunnen wachten, volgen, afwijken als het moet. Soms zit goede zorg in één zin of vijftien seconden, zodat iemand voelt: ik doe ertoe. Voor iedereen in zorg, sociaal werk, onderwijs en beleid die die druk voelt om ‘op te lossen’: dit interview onderzoekt de ruimte om zorgvuldig vrij te werken. Niet vrijblijvend, wel precies en diep menselijk.